Што рабіць з пенсіяй у Польшчы, калі ўлады Беларусі не пацвярджаюць стажу тым, каго пераследуюць?

Каму прызначаецца польская пенсія

У сучаснай польскай сістэме для асобаў, народжаных пасля 31 снежня 1948 года, няма патрабавання мінімальнага стажу для атрымання пенсіі. Права на яе ўзнікае пры дзвюх умовах: чалавек мае ўнёскі ў ZUS і дасягнуў пенсійнага веку (60 гадоў для жанчын і 65 для мужчынаў).

Памер выплаты наўпрост залежыць ад сумы сродкаў, назапашаных за кошт унёскаў у ZUS. Калі чалавек працаваў у Польшчы нядоўга або меў невялікія ўнёскі, памер пенсіі таксама можа быць невялікі. Але магчымасць атрымаць польскую пенсію пры наяўнасці ўнёскаў захоўваецца.

Як беларусам атрымаць пенсію ў Польшчы? Распавёў ZUS

Калі беларускі стаж асабліва важны

Беларускі стаж патрэбны найперш тады, калі польскіх унёскаў не стае для дасягнення мінімальнай гарантаванай пенсіі. Каб атрымаць даплату да мінімальнай пенсіі ў Польшчы, патрабуюцца 20 гадоў агульнага стажу для жанчын і 25 гадоў для мужчынаў. Калі чалавек не мае дастатковага стажу ў Польшчы, могуць улічвацца перыяды працы ў Беларусі. Але каб беларускі стаж быў улічаны, яго павінен пацвердзіць беларускі бок.

Калі Беларусь не адказвае на запыт ZUS, рашэнне аб праве на даплату да мінімальнай пенсіі могуць адкласці. І ў такім разе важны нават кароткі перыяд легальнай працы ў Польшчы і наяўнасць унёскаў у польскі ZUS.

Альтэрнатыўныя механізмы ў Польшчы

Польская пенсійная сістэма мае інструменты, што дазваляюць падтрымаць чалавека нават у перыяд чакання адказу з Беларусі або пры немагчымасці атрымаць пацверджанне беларускага стажу.

Калі чалавек на індывідуальным рахунку ў Польшчы мае хоць нейкія ўнёскі – напрыклад, прапрацаваў у краіне месяц або год, – ZUS прызначае польскую пенсію пры дасягненні пенсійнага веку. То бок асоба можа атрымаць хаця б польскую частку пенсіі, нават калі беларускі бок не адказвае на запыт або калі справа аб пацверджанні беларускага стажу яшчэ не завершаная.

Права на польскую пенсію, калі ў чалавека былі ўнёскі ў ZUS і ён дасягнуў пенсійнага веку, не залежыць ад таго, ці пацвердзіла Беларусь беларускі стаж.

Пенсіянеры, якія атрымліваюць пенсію за стаж працы ў Польшчы, аўтаматычна, без дадатковых заяваў, атрымліваюць таксама 13-ую і 14-ую пенсіі, калі адпавядаюць умовам іх выплаты.

Паміж пенсіяй і бяспекай

Варта ўлічваць, што пры распрацоўванні дамовы 2019 года не прадугледжвалася такая колькасць людзей пад міжнароднай абаронай і такая колькасць беларусаў, якія не могуць бяспечна кантактаваць з беларускімі дзяржаўнымі структурамі. У выніку частка людзей апынаецца паміж дзвюма рызыкамі: з аднаго боку, ім патрэбнае пацверджанне беларускага стажу для пенсіі; з другога – перадача звестак у Беларусь можа быць небяспечнай або непажаданай праз палітычны пераслед.

Для беларусаў, якія жывуць у Польшчы і застаюцца пад палітычным пераследам у Беларусі, пытанне пенсіі можа стаць пытаннем бяспекі. Калі чалавек баіцца раскрываць беларускім органам факт пражывання ў Польшчы або іншыя персанальныя звесткі, ён можа адмовіцца ад такой перадачы. Паводле Паўла Латушкі, гэта цалкам залежыць ад пастановы заяўніка. ZUS кіруецца выключна воляю чалавека.

Каб звесткі былі перададзеныя ў Беларусь, чалавек павінен пісьмова пацвердзіць згоду. Без гэтага польская ўстанова не будзе скіроўваць беларускім органам інфармацыю пра заяўніка. Адмовіцца ад перадачы персанальных звестак у Беларусь могуць як асобы пад міжнароднай абаронай, так і тыя, хто афіцыйна не мае такога статусу, але не хоча раскрываць беларускім установам інфармацыю пра сябе.

Аднак такая адмова мае наступствы. Калі чалавек не дае згоды на перадачу звестак у Беларусь, ён не зможа разлічваць на беларускую частку пенсіі. Таксама ён губляе магчымасць пацвердзіць беларускі стаж праз афіцыйны міждзяржаўны абмен.

Калі ж чалавек дае згоду на перадачу звестак, застаецца іншая рызыка: беларускі бок можа не адказаць на запыт. Для людзей, якія маюць палітычна матываваныя крымінальныя справы або публічны антырэжымны статус, такая рызыка можа быць асабліва высокай.

Пенсіі для беларусаў у Літве: што неабходна ведаць?

Калі Беларусь не адказвае на запыты польскай пенсійнай установы

Паводле Латушкі, калі беларускі бок з нейкай прычыны не адказвае на запыт ZUS, у польскай установе прадугледжаны выразны алгарытм рэагавання і акцэнтавання праблемы.

Спачатку ZUS скіроўвае нагадванні на ўзроўні канкрэтнага філіялу, які вядзе справу заяўніка. Калі адказу няма і пасля гэтага, да працэсу далучаецца цэнтральны офіс Управы сацыяльнага страхавання. Пры неабходнасці пытанне можа падымацца і беспасярэдне на ўзроўні кіраўніка ZUS.

Калі з боку Беларусі фіксуюцца прыкметы наўмысных або неправамерных дзеянняў, ZUS можа перадаць пытанне ў Міністэрства сям’і, працы і сацыяльнай палітыкі Польшчы. Там прычыны адсутнасці адказу або затрымання павінны высвятляцца ў кожным канкрэтным выпадку.

Паводле інфармацыі, якая раней паступала ад ZUS, польская ўстанова не фіксавала нематываваных адмоваў з беларускага боку. Аднак Латушка падкрэслівае: трэба разумець, што людзі пад палітычна матываваным крымінальным пераследам у Беларусі з вялікай доляй імавернасці могуць не атрымаць праз гэта неабходных пацверджанняў з беларускіх установаў.

Фактычна гэта азначае, што для часткі беларусаў праблема пенсіі становіцца не толькі бюракратычнай, але і палітычнай. Калі Беларусь не адказвае на запыт польскай установы, чалавек не можа паўнавартасна скарыстацца правамі, звязанымі са сваім беларускім працоўным стажам.

Што можна зрабіць

Адзін з магчымых крокаў у такой сітуацыі – высветліць у ZUS, на якім этапе справа: ці быў ужо скіраваны запыт у Беларусь, ці адпраўляліся паўторныя нагадванні, ці перадавалася пытанне на вышэйшы ўзровень у польскай сістэме.

Важна захоўваць усе дакументы і ліставанне з ZUS, а таксама фіксаваць адказы або адсутнасць адказаў у справе. Гэта можа быць істотна, калі надалей спатрэбіцца дадатковае тлумачэнне сітуацыі перад польскімі дзяржаўнымі інстытуцыямі або праваабарончымі структурамі.

Паводле Латушкі, чалавек можа таксама звярнуцца па кансультацыю ў Народнае антыкрызіснае ўпраўленне. Там могуць растлумачыць, якія крокі ўжо мусіла зрабіць польская ўстанова, якія дакументы варта сабраць і якія механізмы можна выкарыстоўваць далей. Асабліва гэта можа быць важна для людзей, якія праз публічнасць, палітычны пераслед або наяўнасць крымінальных справаў у Беларусі асцерагаюцца, што беларускі бок свядома не будзе пацвярджаць іхнага стажу або не будзе адказваць на запыты польскай установы.

Пры гэтым НАУ не замяняе ZUS і не можа самастойна прызначыць пенсію або прымусіць беларускія органы адказаць. Але можа дапамагчы чалавеку зразумець, як дзеяць у межах польскай сістэмы і куды звяртацца далей.