«Атрымала яе за ўсіх нас». Беларуская журналістка Ганна Любакова ўганараваная прэміяй Amnesty International Chair

Цырымонія адбылася 1 кастрычніка ў бельгійскім Генце. Беларуская дыяспара дапамагла з арганізацыяй культурніцкай часткі івэнту.

Журналістка Ганна Любакова. Выява: Белсат

Штогод універсітэт Гента ў Бельгіі сумесна з арганізацыяй Amnesty Inter­na­tion­al ушаноўвае ганаровай прэміяй людзей, якія зрабілі значны асабісты ўнёсак у абарону правоў чалавека.

Сёлета лаўрэаткай Аmnesty Inter­na­tion­al Chair была абраная беларуска Ганна Любакова — журналістка, палітаналітык і старэйшая запрошаная супрацоўніца Atlantic Coun­cil, якая распавядае замежнай аўдыторыі пра рэпрэсіі і аўтарытарны рэжым у нашай краіне, а таксама пра грамадзянскі супраціў беларусаў і жаданне дэмакратычных перамен.

Прэмія прысуджаецца з 2007 года. Яе першай уладальніцай стала Айрын Хан — першая жанчына і першая прадстаўніца Азіі, якая стала на чале міжнароднай праваабарончай арганізацыі Amnesty Inter­na­tion­al і ініцыявала сусветную кампанію па спыненні гвалту супраць жанчын і дзяўчат.

Таксама ў розныя гады ўзнагароду атрымлівалі выбітная егіпецкая пісьменніца і феміністка Наваль Эль-Саадаві, праваабаронца з Бурундзі Саланжэ Хабонімана, першы галоўны пракурор Міжнароднага крымінальнага суда Луіс-Марэна Акампо, бельгійскі эксперт па правах дзяцей і экс-рэгіянальны дырэктар ЮНІСЕФ Герт Капелер, сацыяльны і культурны антаполаг з Нідэрландаў Глорыя Уікер.

Адметна, што кожны лаўрэат прэміі атрымлівае не толькі ганаровае званне, але і пэўны акадэмічны статус: магчымасць прачытаць публічную лекцыю на вялікую аўдыторыю і яшчэ раз прыцягнуць увагу да праблем з правамі чалавека.

 На цырымоніі ўганараваная прэміяй Amnesty Inter­na­tion­al Chair. Фота з асабістага архіву Ганны Любаковай

Ганна Любакова распавяла ў Генце пра тое, як паўстаюць і ўкараняюцца дыктатуры. Як за трыццаць год беларусаў паступова пазбаўлялі правоў і свабод, як улады знішчалі незалежныя істытуцыі і пазбаўляліся грамадскана кантролю. І чаму досвед нашай краіны такі важны для свету сёння, калі аўтарытарныя ідэі і практыкі набралі моц у многіх іншых краінах і гэта стала адным з моцных выклікаў для дэмакратый.

Зрэшты — гэтая тэма вартая таго, каб да яе звярнуцца асобна, што мы неўзабаве зробім. А пакуль запыталіся па гарачых слядах, як усё прайшло.

— Было вельмі крута, — дзеліцца з «Салідарнасцю» эмоцыямі Ганна. — Прэмія праходзіла ў вялікай тэатральнай залі: чырвоныя крэслы, урачыстая атмасфера, і вельмі шмат людзей. Было кіраўніцтва бельгійскай Amnesty Inter­na­tion­al, універсітэцкай сеткі Human Rights Net­work, адміністрацыя і прафесары Генцкага ўніверсітэта.

Гучалі некалькі прамоў пра Беларусь, пра мяне — было нават, па шчырасці, крыху няёмка гэта слухаць: калі ўсе так хваляць, чакаеш нейкай падставы (Смяецца).

Рэктарка Петра дэ Сутэр уручыла мне прэмію, гэта такі адмысловы медаль. Але хачу зноў падкрэсліць: гэта не мая асабістая ўзнагарода, лічу, што атрымала яе за ўсіх нас: усіх беларусаў, якія змагаліся і змагаюцца з дыктатурай, асабліва палітвязняў.

На цырымоніі ўганараваная прэміяй Amnesty Inter­na­tion­al Chair. Фота з асабістага архіву Ганны Любаковай

Дарэчы, перадаць беларускі вайб на імпрэзе дапамог невялічкі, але эмацыйна зараджаны выступ Сержука Башлыкевіча — Генцкі ўніверсітэт сам звярнуўся да Ганны Любаковай з запытам, які культурны элемент дадаць у праграму прэміі, а беларуская дыяспара ў Бельгіі дапамагла з арганізацыяй прыезду музыкі.

Да таго ж, на мерапрыемства адмыслова прыехалі актывісты дыяспары, нават з іншых еўрапейскіх краін.

Ганна Любакова: «Мы – сведкі гістарычнага моманту. Мушу выкарыстаць гэты час і магчымасці, каб распавядаць свету пра Беларусь»

Публіка ж, распавядае Ганна Любакова, сабралася вельмі стракатая: навукоўцы, педагогі, журналісты, праваабаронцы, актывісты з розных краін (напрыклад, нават з Эквадора). Для многіх прамова пра Беларусь стала адкрыццём. Пазней пыталіся пра тое, наколькі важная сёння нашая мова, чаму рэвалюцыя не перамагла ў 2020‑м і ці спрыяюць пратэсты дасягнуць дэмакратыі, якая будучыня чакае нашу краіну і што значыць Беларусь для агульнаеўрапейскай бяспекі.

— Мяне ўразіла, што людзі слухалі мой выступ ад пачатку да канца, а пазней падыходзілі і дзякавалі за маю лекцыю. Я бачыла, што ёсць гэтая аддача, што ім было цікава даведацца пра нашыя падзеі, зразумець сэнсы. Мабыць, мікс інтэлектуальнай дыскусіі, персанальнага досведу і канкрэтных прыкладаў рэпрэсій шмат у каго са слухачоў знайшоў водгук.

Нават рэктарка ўніверсітэта зазначыла, што пачула вельмі важныя моманты — пра тое, як не-норма становіцца нібыта нормай, як людзі прывыкаюць да такіх маленькіх рэчаў і наколькі гэта дае перспектыву разумення таго, што адбываецца сёння ў Еўропе.

Таксама ў мяне было вялікае інтэрв’ю для буйнога выдання ў фламандскай частцы Бельгіі — і гэта яшчэ адна магчымасць прыцягнуць увагу да Беларусі, распавесці пра тое, што адбываецца. Таму, лічу, учорашні дзень можна назваць паспяховым.